Uỷ ban nhân dân xã

Vị trí pháp lý và chức năng của Uỷ ban nhân dân xã

Uỷ ban nhân dân xã là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. Về mặt pháp lý, UBND xã vừa là cấp chính quyền cơ sở, vừa là mắt xích đầu tiên trong hệ thống quản lý hành chính nhà nước, trực tiếp tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức xã hội trên địa bàn. Chức năng cốt lõi của UBND xã là quản lý nhà nước toàn diện trên địa bàn về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, đất đai, tài nguyên, môi trường, hộ tịch, hộ khẩu và các lĩnh vực khác theo quy định. Tính chất “vừa quản lý, vừa phục vụ” thể hiện rõ qua việc UBND xã phải bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời cung cấp dịch vụ hành chính công, hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách, thủ tục một cách minh bạch, thuận tiện.

Trong cơ cấu chính quyền địa phương, UBND xã chịu sự giám sát của Hội đồng nhân dân xã và sự chỉ đạo, kiểm tra của UBND cấp huyện. Điều này tạo nên cơ chế “kép”: một mặt, UBND xã phải tuân thủ định hướng, kế hoạch, chỉ tiêu do cấp trên giao; mặt khác, phải chịu trách nhiệm giải trình trước cử tri thông qua HĐND xã. Tính chất pháp lý này đòi hỏi bộ máy UBND xã phải có năng lực điều hành linh hoạt, biết cân đối giữa yêu cầu quản lý theo ngành dọc và nhu cầu thực tiễn của cộng đồng dân cư, nhất là trong bối cảnh phân cấp, phân quyền ngày càng sâu rộng.

Uỷ ban nhân dân xã

Cơ cấu tổ chức và phân công nhiệm vụ trong UBND xã

Cơ cấu tổ chức của Uỷ ban nhân dân xã thường gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các Ủy viên là Trưởng Công an xã, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự xã cùng đại diện một số lĩnh vực chuyên môn. Dưới UBND xã là hệ thống công chức chuyên môn như công chức Văn phòng – Thống kê, Tư pháp – Hộ tịch, Địa chính – Xây dựng – Đô thị và Môi trường (hoặc Địa chính – Nông nghiệp – Xây dựng và Môi trường ở xã nông thôn), Văn hóa – Xã hội, Tài chính – Kế toán, Lao động – Thương binh và Xã hội. Mỗi vị trí công chức gắn với một nhóm nhiệm vụ quản lý nhà nước cụ thể, tạo thành mạng lưới tham mưu, giúp việc cho lãnh đạo UBND xã trong quá trình điều hành.

Chủ tịch UBND xã là người đứng đầu, chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động của UBND xã, trực tiếp chỉ đạo các lĩnh vực trọng tâm như phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách, quốc phòng – an ninh, cải cách hành chính. Các Phó Chủ tịch được phân công phụ trách từng mảng, bảo đảm nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Chẳng hạn, một Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế - ngân sách, nông nghiệp, xây dựng cơ bản; Phó Chủ tịch khác phụ trách văn hóa – xã hội, giáo dục, y tế, giảm nghèo, an sinh xã hội. Cơ chế làm việc theo chế độ tập thể UBND kết hợp với trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch và từng Phó Chủ tịch giúp nâng cao tính minh bạch, hạn chế chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ trong quá trình thực thi công vụ.

Vai trò của đội ngũ công chức chuyên môn

Đội ngũ công chức chuyên môn tại Uỷ ban nhân dân xã là lực lượng trực tiếp tiếp nhận, xử lý hồ sơ, giải quyết thủ tục hành chính và tham mưu cho lãnh đạo trong từng lĩnh vực. Công chức Tư pháp – Hộ tịch chịu trách nhiệm đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử, chứng thực, phổ biến giáo dục pháp luật; công chức Địa chính – Xây dựng tham mưu quản lý đất đai, quy hoạch, cấp phép xây dựng, kiểm tra trật tự xây dựng; công chức Văn hóa – Xã hội phụ trách các hoạt động văn hóa, thông tin, thể thao, gia đình, chính sách người có công. Chất lượng hoạt động của UBND xã phụ thuộc lớn vào trình độ chuyên môn, kỹ năng hành chính và đạo đức công vụ của đội ngũ công chức này, bởi họ là “cửa ngõ” mà người dân tiếp xúc thường xuyên nhất.

Nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn xã

Nhiệm vụ của Uỷ ban nhân dân xã trải rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó trọng tâm là quản lý phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng – an ninh, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và tổ chức cung ứng dịch vụ hành chính công. Về kinh tế, UBND xã xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm, hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế hợp tác, làng nghề, dịch vụ thương mại. UBND xã còn tham gia quản lý thu ngân sách trên địa bàn, giám sát việc sử dụng ngân sách xã, các quỹ công, bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, có sự tham gia của cộng đồng trong các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng, xây dựng nông thôn mới.

Trong lĩnh vực xã hội, UBND xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện chính sách giáo dục, y tế cơ sở, dân số, lao động – việc làm, giảm nghèo, bảo trợ xã hội, bình đẳng giới, phòng chống tệ nạn xã hội. UBND xã phối hợp với nhà trường, trạm y tế, các đoàn thể để triển khai các chương trình tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe ban đầu, vận động trẻ em đến trường, phòng chống bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em. Đồng thời, UBND xã quản lý công tác hộ tịch, hộ khẩu, chứng thực, bảo đảm quyền nhân thân, quyền cư trú của công dân được thực hiện đúng quy định, hạn chế tối đa tình trạng thủ tục rườm rà, gây phiền hà cho người dân.

Quản lý đất đai, tài nguyên và môi trường

Quản lý đất đai là một trong những nhiệm vụ phức tạp và nhạy cảm nhất của Uỷ ban nhân dân xã. UBND xã có trách nhiệm lập, quản lý hồ sơ địa chính, xác nhận nguồn gốc, hiện trạng sử dụng đất, tham gia hòa giải tranh chấp đất đai, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về đất đai, xây dựng trên địa bàn. Trong thực tiễn, UBND xã phải xử lý nhiều tình huống như lấn chiếm đất công, chuyển mục đích sử dụng đất trái phép, xây dựng không phép, sai phép, đòi hỏi cán bộ địa chính phải nắm vững quy định pháp luật, đồng thời có kỹ năng vận động, thuyết phục, giải thích cho người dân. Bên cạnh đó, UBND xã còn tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường, thu gom rác thải, tuyên truyền phân loại rác, bảo vệ nguồn nước, ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai, lũ lụt, sạt lở, nhất là tại các xã ven biển, ven sông, miền núi.

Cải cách hành chính và chuyển đổi số tại UBND xã

Trong bối cảnh hiện đại hóa nền hành chính, Uỷ ban nhân dân xã là cấp trực tiếp triển khai chương trình cải cách hành chính và chuyển đổi số đến từng người dân. Mô hình “một cửa”, “một cửa liên thông” được áp dụng tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của UBND xã, giúp người dân chỉ cần đến một địa điểm để nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ và nhận kết quả giải quyết thủ tục. Nhiều địa phương đã áp dụng phần mềm quản lý hồ sơ, chữ ký số, cổng dịch vụ công trực tuyến, cho phép người dân nộp hồ sơ qua mạng, tra cứu tình trạng xử lý, giảm thời gian đi lại, chi phí xã hội. Việc chuẩn hóa quy trình, công khai thủ tục, thời hạn, phí, lệ phí là yếu tố then chốt để nâng cao mức độ hài lòng của người dân và tổ chức đối với hoạt động của UBND xã.

Chuyển đổi số tại UBND xã không chỉ dừng ở việc số hóa thủ tục hành chính mà còn mở rộng sang các lĩnh vực quản lý dân cư, đất đai, an sinh xã hội, y tế, giáo dục. Ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, mã định danh cá nhân, định danh điện tử giúp UBND xã giảm bớt yêu cầu giấy tờ, trích lục, xác nhận thủ công. Danh sách hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người có công được quản lý trên hệ thống, hỗ trợ chi trả trợ cấp, hỗ trợ thiên tai, dịch bệnh nhanh chóng, chính xác hơn. Tuy nhiên, để chuyển đổi số hiệu quả, UBND xã cần chú trọng đào tạo kỹ năng công nghệ thông tin cho cán bộ, bảo đảm hạ tầng mạng, thiết bị, đồng thời hướng dẫn người dân, nhất là người cao tuổi, người ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận các dịch vụ số một cách thuận lợi.

Các công cụ và phương thức nâng cao hiệu quả hoạt động

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, Uỷ ban nhân dân xã cần áp dụng đồng bộ nhiều công cụ quản lý hiện đại như lập kế hoạch chiến lược phát triển xã, xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công vụ, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO trong giải quyết thủ tục hành chính. Việc tổ chức đối thoại định kỳ giữa lãnh đạo UBND xã với người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã giúp nắm bắt kịp thời vướng mắc, kiến nghị, từ đó điều chỉnh quy trình, thủ tục, chính sách ở cấp cơ sở. Cùng với đó, tăng cường ứng dụng các nền tảng trực tuyến để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, công khai tiến độ xử lý, tạo áp lực tích cực buộc bộ máy hành chính phải chuyên nghiệp, trách nhiệm và thân thiện hơn trong phục vụ nhân dân.