Phòng tài nguyên và môi trường

Vị trí, chức năng và vai trò trong quản lý nhà nước

Phòng Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện, có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân thực hiện quản lý nhà nước tổng hợp về đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, môi trường, khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu và đa dạng sinh học trên địa bàn. Với tính chất là đầu mối kỹ thuật, phòng vừa đảm nhiệm vai trò hoạch định, vừa là đơn vị tổ chức triển khai, giám sát và đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường ở cấp cơ sở. Vị trí này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với các phòng ban khác như Phòng Kinh tế - Hạ tầng, Phòng Nông nghiệp, Phòng Quản lý đô thị, cùng hệ thống Ủy ban nhân dân cấp xã, thị trấn để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý không gian lãnh thổ, khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường sống của cộng đồng dân cư.

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội gắn với yêu cầu tăng trưởng xanh, Phòng Tài nguyên và Môi trường giữ vai trò then chốt trong cân bằng giữa mục tiêu phát triển và bảo tồn. Cơ quan này là nơi tích hợp thông tin về hiện trạng sử dụng đất, chất lượng môi trường, trữ lượng tài nguyên, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc ra quyết định của lãnh đạo địa phương. Đồng thời, phòng còn là “cầu nối” giữa chính sách trung ương và thực tiễn địa phương, chuyển hóa các quy định pháp luật thành quy trình, thủ tục, hướng dẫn cụ thể, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của từng huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh.

Phòng tài nguyên và môi trường

Nhiệm vụ chuyên môn về đất đai, tài nguyên và môi trường

Trong lĩnh vực quản lý đất đai, Phòng Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm tham mưu xây dựng và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện; tổ chức công bố, công khai quy hoạch, bảo đảm người dân và doanh nghiệp tiếp cận thông tin minh bạch. Phòng thẩm định hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; phối hợp với Văn phòng đăng ký đất đai trong việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. Bên cạnh đó, phòng còn chủ trì kiểm tra việc chấp hành pháp luật đất đai, xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích, chậm đưa đất vào sử dụng, bảo đảm nguyên tắc sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.

Đối với tài nguyên nước và khoáng sản, phòng tham mưu phân vùng, khoanh định khu vực hạn chế khai thác nước dưới đất, khu vực cấm hoặc tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong việc thẩm định hồ sơ cấp phép khai thác, sử dụng tài nguyên. Phòng tổ chức giám sát việc tuân thủ các quy định về bảo vệ nguồn nước, hành lang bảo vệ sông, suối, hồ chứa; theo dõi tình trạng suy giảm mực nước ngầm, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển trên địa bàn. Đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, phòng tham gia kiểm tra hiện trường khai thác, đánh giá tác động đến môi trường, cảnh quan và đời sống dân cư, từ đó đề xuất biện pháp phục hồi môi trường sau khai thác.

Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường là đơn vị chủ trì triển khai các chương trình, kế hoạch về kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp thông thường và một phần chất thải nguy hại ở cấp huyện. Phòng hướng dẫn các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường, kế hoạch bảo vệ môi trường, đề án bảo vệ môi trường theo phân cấp; tổ chức kiểm tra việc vận hành hệ thống xử lý nước thải, khí thải, tiếng ồn, độ rung, bảo đảm tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đồng thời, phòng phối hợp với cơ quan y tế, nông nghiệp trong giám sát ô nhiễm do thuốc bảo vệ thực vật, chất thải y tế, chăn nuôi, làng nghề, góp phần giảm thiểu rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng.

Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Phòng Tài nguyên và Môi trường là thanh tra, kiểm tra chuyên ngành theo phân cấp, ủy quyền. Phòng xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các tổ chức, cá nhân sử dụng đất, khai thác tài nguyên, xả thải ra môi trường; tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ cao như khai thác cát, sỏi lòng sông, bãi tập kết vật liệu xây dựng, cơ sở sản xuất có quy mô lớn, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề truyền thống. Thông qua hoạt động này, phòng kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm như xả thải vượt quy chuẩn, khai thác trái phép, sử dụng đất sai mục đích, không thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường đã cam kết.

Khi phát hiện vi phạm, Phòng Tài nguyên và Môi trường tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, buộc thực hiện biện pháp xử lý ô nhiễm, buộc nộp lại lợi nhuận bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm. Trong những trường hợp có dấu hiệu tội phạm về môi trường hoặc tài nguyên, phòng phối hợp chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Hoạt động thanh tra, kiểm tra không chỉ nhằm răn đe, xử lý mà còn có ý nghĩa hướng dẫn, hỗ trợ các chủ thể kinh tế điều chỉnh hành vi, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Ứng dụng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu tài nguyên môi trường

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Phòng Tài nguyên và Môi trường đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ. Phòng phối hợp xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai dạng số, bản đồ địa chính số, hệ thống thông tin địa lý (GIS) phục vụ tra cứu, phân tích không gian, hỗ trợ ra quyết định về quy hoạch, cấp phép, giải phóng mặt bằng. Việc số hóa hồ sơ địa chính, hồ sơ môi trường giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm thiểu sai sót, tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc thông tin.

Bên cạnh dữ liệu đất đai, phòng còn tham gia xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên đề như: cơ sở dữ liệu nguồn thải, điểm nóng ô nhiễm, khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt, khu vực bảo tồn đa dạng sinh học, hành lang bảo vệ nguồn nước. Các hệ thống này được tích hợp với nền tảng dữ liệu dùng chung của địa phương, tạo điều kiện cho việc chia sẻ, liên thông thông tin giữa các ngành. Phòng cũng triển khai các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, cho phép người dân và doanh nghiệp nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý, nhận kết quả qua môi trường mạng, góp phần cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ.

Phối hợp liên ngành, truyền thông và thích ứng biến đổi khí hậu

Hoạt động của Phòng Tài nguyên và Môi trường mang tính liên ngành sâu sắc, đòi hỏi cơ chế phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn khác. Trong công tác quy hoạch sử dụng đất, phòng phải đồng bộ với quy hoạch xây dựng, quy hoạch giao thông, quy hoạch nông nghiệp, quy hoạch thủy lợi để tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong sử dụng không gian. Trong quản lý môi trường, phòng phối hợp với Phòng Y tế, Phòng Giáo dục, Phòng Văn hóa - Thông tin để triển khai các chương trình giám sát sức khỏe môi trường, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng nếp sống thân thiện với môi trường. Sự phối hợp này còn thể hiện trong xử lý sự cố môi trường, thiên tai, khi cần huy động lực lượng, phương tiện từ nhiều đơn vị cùng tham gia ứng phó.

Công tác truyền thông, giáo dục môi trường là một trụ cột quan trọng trong hoạt động của Phòng Tài nguyên và Môi trường. Phòng tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các chiến dịch tuyên truyền như Ngày Môi trường thế giới, Giờ Trái đất, Tuần lễ Biển và Hải đảo, phong trào chống rác thải nhựa, phân loại rác tại nguồn. Thông qua các hội nghị, lớp tập huấn, tài liệu hướng dẫn, phòng phổ biến kiến thức pháp luật, kỹ năng thực hành bảo vệ môi trường cho cán bộ cơ sở, doanh nghiệp, trường học và cộng đồng dân cư. Việc nhấn mạnh các mô hình tốt, điển hình tiên tiến, khu dân cư xanh - sạch - đẹp giúp lan tỏa hành vi tích cực, tạo áp lực xã hội đối với các hành vi gây ô nhiễm.

Thích ứng biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai

Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, Phòng Tài nguyên và Môi trường tham mưu xây dựng và triển khai các kế hoạch hành động ứng phó ở cấp huyện. Phòng phối hợp đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của các khu vực trước nguy cơ ngập lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở đất; đề xuất giải pháp quy hoạch lại dân cư, bố trí quỹ đất cho tái định cư an toàn, bảo vệ hành lang thoát lũ, vùng trữ nước tự nhiên. Đồng thời, phòng tham gia lồng ghép nội dung thích ứng biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển ngành, bảo đảm các dự án đầu tư mới không làm gia tăng rủi ro thiên tai hoặc suy giảm khả năng chống chịu của hệ sinh thái.

Trong quản lý rủi ro thiên tai, Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp với cơ quan khí tượng thủy văn, phòng chống thiên tai để cập nhật, phân tích dữ liệu mưa, lũ, triều cường, sạt lở, từ đó cung cấp thông tin kịp thời cho chính quyền và người dân. Phòng tham gia xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ thiên tai, bản đồ ngập lụt, bản đồ sạt lở, hỗ trợ công tác sơ tán dân, quy hoạch hạ tầng phòng chống thiên tai. Bằng việc kết hợp giữa quản lý tài nguyên bền vững, bảo vệ môi trường và thích ứng khí hậu, Phòng Tài nguyên và Môi trường góp phần quan trọng vào việc bảo đảm an ninh sinh thái, an ninh nguồn nước và phát triển bền vững ở cấp địa phương.